بسمه تعالي

پيشگفتار

استاندارد بذر چغندرقند كه نخستين بار در سال 1351 تهيه گرديد بر اساس پيشنهادهاي رسيده و بررسي و تأييد كميسيون فني فرآورده‏هاي كشاورزي و غذايي براي دومين بار مورد تجديدنظر قرار گرفت و در يكصد و چهل و هفتمين جلسه كميته ملي استاندارد كشاورزي و غذايي مورخ 73/10/21 تصويب شد . اينك باستناد بند 1 ماده 3 قانون اصلاحي قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن ماه سال 1371 بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديد نظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استانداردها برسد در تجديدنظر بعدي مورد توجه واقع خواهد شد .

بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديد نظرهاي آنها استفاده كرد .

در تهيه و تجديد نظر اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي‏المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .

لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين استاندارد با استفاده از منبع زير تهيه گرديده است :

1) "Manual for Seed Technologists" by R.H. Porter,

Faculty of Agricultural Sciences, American University

of Beirut, Lebanon, Pub. No. 7, June 1959.





بذر چغندرقند

1- هدف

هدف از تدوين اين استاندارد تعيين ويژگيها , بسته‏بندي , نشانه‏گذاري , نمونه‏برداري و روشهاي آزمون بذر چغندرقند مي‏باشد .

2- دامنه كاربرد

اين استاندارد درباره بذر ارقام چغندرقند كه بوسيله ماشين بذر كاشته مي‏شود كاربرد دارد .

3- تعاريف و اصطلاحات

در اين استاندارد واژه‏ها و اصطلاحات با تعاريف زير بكار برده مي‏شود :

3-1- بذر چغندرقند :

بذر چغندرقند دانه ارقام گياه گونه .Beta vulgaris L از خانواده Chenopodiaceae مي‏باشد .

بذر چغندرقند معمولا بصورت چند جوانه‏اي 1 يا تك جوانه‏اي 2 ( لخت3 و پوشش دار شده4) عرضه مي‏شود .

3-2- آفت :

آفت عبارت است از كليه عوامل زنده مانند حشرات, كنه‏ها, قارچها, باكتريها, ويروسها, نماتدها, بذر علفهاي هرز و غيره ( در هر يك از مراحل رشد ) اعم از اينكه همراه يا روي مواد خارجي يا بذر چغندرقند باشد كه در انبار و فضاي نگهداري, كارگاهها و وسائط نقليه موجب تقليل كمي و كيفي محصول شود و يا بعد از كاشت در مزرعه بطور مستقيم و يا غيرمستقيم به محصول آسيب برساند5.

3-3- خلوص بذر ( خلوص فيزيكي )

منظور از خلوص بذر درصد بذر چغندرقند موجود در نمونه مي‏باشد .

3-4- خلوص رقم ( خلوص ژنتيكي )

منظور از خلوص رقم درصد بذر رقم مورد نظر موجود در نمونه مي‏باشد .

3-5- رطوبت

رطوبت عبارت است از درصد آب موجود در بذر

3-6- قوه ناميه

قوه ناميه به درصد جوانه زدن بذر تحت شرايط مشخص و پس از زمان معين گفته مي‏شود .

4- ويژگيها

4-1- ناپذيرفتني‏ها

وجود هرگونه آفت قرنطينه‏اي و همچنين هرگونه حشره و كنه زنده در هر يك از مراحل رشد در بذر مورد آزمون .

4-2- ساير ويژگيهاي بذرها و حدود قابل قبول آن بشرح جدول 1 مي‏باشد :


يادآوري - در مورد بذرهاي تك جوانه‏اي حداقل 75 درصد و در مورد بذرهاي تك جوانه‏اي پوشش‏دار شده حداقل 90 درصد بذر و جوانه زده تك جوانه‏اي باشد .

5- بسته‏بندي

بذر بايد در ظرفهاي مناسب بنحوي بسته‏بندي شود كه كيفيت آن حفظ گردد . جنس ظرف بايد از مواد مجازي باشد كه بر روي محصول اثر نامطلوب نگذارد .

وزن خالص بذر بسته‏بندي شده در هر بسته مي‏تواند حداكثر تا 30 كيلوگرم باشد .

6- نشانه‏گذاري

نشانه‏هاي زير بايد بصورت خوانا بر روي هر بسته بنحويكه پاك نشود نوشته يا برچسب گردد :

- نام بذر و رقم آن

- نوع بذر ( تك جوانه‏اي پوشش‏دار شده يا لخت - و چندجوانه‏اي )

- وزن خالص

- خلوص بذر

- حداقل درصد قوه ناميه

- محل وسال برداشت

- نام , نشاني و علامت توليد كننده يا بسته‏بندي كننده يا علامت تجارتي در صورت وجود

- نام سازمان كنترل كننده

- علامت كله مرده و عبارت " سمي است " ( در صورتيكه سمپاشي يا با گردهاي سمي مخلوط شده باشد )

- توصيه‏هاي لازم در مورد نگهداري بذر و مصرف آن

7- نمونه‏برداري

7-1- شرايط كلي نمونه‏برداري:

براي آنكه ويژگيهاي نمونه‏هاي برداشته شده تغيير نكند رعايت دستورها و احتياطهاي زير ضروري است:

7-1-1- نمونه‏برداري بايد توسط يا در حضور نماينده ذيصلاح مرجع يا مراجع آزمايش كننده و با حضور صاحب بذر و يا نماينده او صورت گيرد .

7-1-2- وسايل نمونه‏برداري بايد مناسب , تميز و خشك و عاري از هرگونه آلودگي باشد .

7-1-3- نمونه‏ها را بايد در ظرفهاي تميز و خشك قرار داد تا در كيفيت آنها تغييري پيدا نشود .

7-1-4- گنجايش هر ظرف نمونه بايد به اندازه حجم نمونه باشد يعني تقريبأ بطور كامل از نمونه پر شود .

7-1-5- در ظرفهاي نمونه را پس از پر كردن بايد بخوبي بست و لاك و مهر كرد .

7-1-6- هم روي ظرفهاي نمونه و هم در داخل آن بايد برچسبي الصاق و قرار داده شود كه حاوي اطلاعاتي مانند تاريخ نمونه‏برداري , نشاني و محل نمونه‏برداري , نام بذر , نام و نشاني صاحب بذر و نام نمونه‏بردار باشد .

7-1-7- نمونه‏ها بايد در اسرع وقت ممكن به آزمايشگاه فرستاده شود .

7-2- روش نمونه‏برداري :

تعدادي بسته را متناسب با تعداد كل بسته‏هاي موجود در محموله 6 يا بهر7 با استفاده از جدول شماره 2 بطور تصادفي8 مشخص كرده و از هر بسته معادل مقدار نمونه مندرج در جدول مذكور با تقريب اضافي برداريد . آنگاه نمونه‏هاي برداشته شده را بطور كامل مخلوط كنيد تا نمونه كلي بدست آيد . سپس 1500 گرم از اين نمونه را به 3 قسمت برابر تقسيم نموده و هر قسمت را در بسته يا ظرف جداگانه ريخته و بسته اولي را براي آزمايشگاه , دومي را براي صاحب بذر و سومي را براي بايگاني اختصاص داده و مازاد آنرا به صاحب بذر پس دهيد .


يادآوري - استفاده از روشهاي نمونه‏برداري 9 ISTA بلامانع است .

8- روشهاي آزمون

8-1- بررسي مقدماتي :

ابتدا نمونه را از نظر تشخيص وجود عوامل مندرج در بند 4-1 ( ناپذيرفتني‏ها ) بررسي كرده و چنانچه عوامل مذكور در آن وجود نداشت به انجام ساير آزمونها بپردازيد .

8-2- آزمون تعيين خلوص بذر :

حدود 50 گرم از نمونه را با دقت 0/01 گرم وزن كرده و سپس روي سطح مناسبي پهن نموده آنگاه تمام مواد خارجي ( هر ماده غير از بذر چغندرقند مورد نظر ) موجود در نمونه را تفكيك , توزين و درصد آنرا بشرح فرمول زير محاسبه كنيد :


w= وزن مواد خارجي ( بر حسب گرم )

W= وزن مقدار نمونه توزين شده ( بر حسب گرم )

8-3- آزمون تعيين خلوص رقم :

در حال حاضر اين آزمون تا تدوين استاندارد مربوط10 توسط مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند انجام مي‏شود.

8-4- آزمون تعيين رطوبت :

ابتدا بوته‏اي خالي را در اتوو 100 درجه سلسيوس بمدت 15 دقيقه قرار داده و سپس در دسيكاتور بگذاريد . پس از آنكه به دماي آزمايشگاه رسيد وزن كنيد . آنگاه حدود 5 گرم از نمونه را درون بوته با دقت 0/001 گرم وزن كنيد. بوته محتوي نمونه را براي مدت 1 ساعت در اتوو با دماي 2 ± 103 درجه سلسيوس بگذاريد . سپس بوته را از درون اتوو خارج نموده و در دسيكاتور گذاشته و پس از آنكه به دماي آزمايشگاه رسيد آنرا وزن كنيد . تفاوت وزن اوليه و ثانويه را حساب كرده و در عدد 20 ضرب كنيد . عدد حاصل , ميزان درصد رطوبت نمونه خواهد بود . براي محاسبه رطوبت مي‏توان از فرمول زير نيز استفاده نمود :


= W1 وزن ظرف ( بر حسب گرم )

= W2 وزن نمونه با ظرف پيش از خشك شدن ( بر حسب گرم )

= W3 وزن نمونه با ظرف پس از خشك شدن ( بر حسب گرم )

8-5- آزمون تعيين قوه ناميه

مقدار 50 گرم از نمونه آزمايشگاهي را برداشته و 4 نمونه 100 عددي از آنرا شمارش كرده 11 و سپس هر يك از نمونه‏هاي 100 عددي فوق را در ظروف مخصوصي كه دو انتهاي آن داراي توري مي‏باشد ريخته و اين ظروف را در دستگاه شستشو بمدت 2 تا 3 ساعت (2 ساعت براي بذرهاي تك جوانه‏اي و 3 ساعت براي بذر چند جوانه‏اي ) با آب روان 25 تا 30 درجه سلسيوس شستشو دهيد سپس نمونه‏ها را از آب خارج كرده و بمدت 10 دقيقه در محلول 4 در هزار قارچ كش تي - ام - تي - دي (TMTD) 12 قرار دهيد . پس از آن نمونه‏ها را از محلول فوق خارج نموده و در روي كاغذ صافي جهت گرفتن رطوبت اضافي بمدت 18 ساعت در هواي آزاد قرار دهيد . سپس بذرها را بين دو لايه كاغذ صافي ( بصورت صاف يا چين خورده ) قرار داده و آنگاه مقدار 20cc آب را با سرنگ روي هر نمونه 100 عددي بپاشيد . نمونه‏ها را درون قوطي كشت روي كاغذ مخصوص كشت قرار دهيد . مشخصات نمونه را روي اين كاغذ , يادداشت كنيد . پس از آن دو انتهاي كاغذ مخصوص كشت را رويهم قرار داده و 10cc آب روي آن بپاشيد . آنگاه در قوطي را بگذاريد و نمونه را داخل دستگاه ژرميناتوري كه براي دماي 25 درجه سلسيوس با رطوبت نسبي حداقل 85 درصد تنظيم شده است بگذاريد . پس از 4 روز جوانه‏هاي سبز شده هر ظرف را شمارش و خارج نموده و عمل خيس كردن را با 10cc آب تكرار كنيد . و پس از 10 روز ديگر ( جمعأ 14 روز ) بقيه بذرهاي جوانه زده هر ظرف را شمارش كرده و عدد حاصل را با حاصل شمارش قبلي همان ظرف را جمع كنيد . ميانگين بذرهاي جوانه زده 4 ظرف , درصد قوه ناميه خواهد بود .

يادآوري - در صورتيكه تعيين درصد بذرهاي ( تك جوانه‏اي - دو جوانه‏اي - چند جوانه‏اي - و جوانه‏هاي غيرطبيعي ) مورد نظر باشد همراه با تعيين قوه ناميه مورد بررسي و عمل قرار دهيد .










1- بذر چند جوانه‏اي (multi germ) بذري است كه قادر به توليد بيش از يك جوانه مي‏باشد .

2- بذر تك جوانه‏اي (mono germ) بذري است كه تنها قادر به توليد يك جوانه مي‏باشد .

3-بذر تك جوانه‏اي لخت (naked mono germ) بذر تك جوانه‏اي است كه سطح خارجي آن فاقد پوشش مصنوعي باشد .

4- بذر تك جوانه‏اي پوشش‏دار شده (Plated mono germ) بذر تك جوانه‏اي است كه سطح خارجي آن مصنوعا با مواد ويژه‏اي پوشانده و گرانوله شده باشد .

5- در صورتيكه هر يك از عوامل مندرج در بند 3-2 بومي كشور يا منطقه كاشت نباشد , آفت قرنطينه‏اي شناخته مي‏شود .

6- محموله مقداري از بذر است كه بر طبق قرارداد در يك نوبت تحويل مي‏شود .

7- بهر قسمتي از يك محموله است كه داراي بسته‏بندي و ويژگيهاي يكسان باشد .

8-Random Sampling

9-International Seed Testing Association

10- اين استاندارد در دست تدوين است .

11-براي برداشتن نمونه مي‏توان از دستگاه تقسيم كننده و براي شمارش آن از دستگاه شمارشگر كه با سرعت و دقت بيشتر عمل مي‏كند استفاده نمود .

12- Tetra Methyl-Thiuram-disulfide